صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

یادداشت دکتر محمد جعفر محمدزاده، مدیر رادیو ایران به مناسبت بیست و پنجم اردیبهشت، روز بزرگداشت فردوسی و پاسداشت زبان فارسی

*دکتر محمد جعفر محمدزاده، مدیر رادیو ایران
بیست و پنجم اردیبهشت، روز بزرگداشت فردوسی و پاسداشت زبان فارسی است. شاعری که نگهبانی از خرد و زبان فارسی افتخار اوست و وی از این افتخار بر خویش می بالد و خود را زنده کننده زبان فارسی، یعنی زبان خرد و شعر می داند.
فردوسی ،شاعر خردورز ما، در آغاز شاهنامه به روال دیوان شاعران که سخن را با ستایش خداوند و نبی مکرم (ص) آغاز می کنند شروع کرده است.
حکیم خرد پیشه توس علاوه بر آنکه در سرتاسر شاهنامه هیچگاه جانب خرد را فرو نگذاشته ، در دیباچه شاهنامه ستایش خرد را به اوج رسانده است.
ابتدای شاهنامه که با نام خدای یزدان است اینگونه آغاز می شود:
به نام خداوند جان و خرد
کزین برتر اندیشه بر نگذرد
به این ترتیب در اولین بیت، اندیشه توحیدی را با خرد درهم می آمیزد و در آغاز کار شاهنامه که آمیزه ای از حماسه و اسطوره و افسانه است حساب نگاه خود به موضوعات مختلف شاهنامه که اغلب نقل قول از منابع کهن است را روشن کرده است.
در فراز دوم از دیباچه شاهنامه با عنوان "ستایش خرد" ضمن آنکه فصل مشبعی از خرد می گوید ، سخن را با این بیت به اوج می رساند:
خرد بهتر از هرچه ایزد بداد
ستایش خرد را به از راه داد
خرد رهنمای و خرد دلگشای
خرد دست گیرد به هر دو سرای
خرد چشم جان است چون بنگری
تو بی چشم شادان جهان نسپری
و...
حکیم چون به فرازی از مقدمه شاهنامه در باب "آفرینش عالم "می رسد، پس از بیان اجمالی مراحل آفرینش باز هم سخن را بر خرد ختم می کند:
چو دانا توانا بد و دادگر
ازیرا نکرد ایچ پنهان هنر
و با بیان این تک بیت ، گویی کلید اسرار آفرینش را با همه پیچیدگی اش برای مخاطب گشوده می داند.
حکیم پس از طرح مقدمه بحث "آفرینش عالم"، از خلقت مردمان سخن می گوید و معتقد است تنها چیزی که هموار کردن رنج و زحمت آن بر تن و جان روا باشد خرد است:
به رنج اندر آری تنت را رواست
که خود رنج بردن به دانش سزاست
ودر فراز پایانی دیباچه شاهنامه که گفتار در ستایش پیمبر اکرم(ص)، مدح خلفای راشدین و اهلبیت علیهم السلام است؛ باز اوج سخن آنجاست که از دانش و خرد به عنوان شاه بیتهای این بخش سخن می گوید:
تو را دانش و دین رهاند درست
در رستگاری ببایدت جست
و...
و چون به بیان دلایل شایستگی امام علی (ع) برای جانشینی آن حضرت می رسد مهمترین خصیصه و شایستگی این جانشینی را ارتباط علم و دانش آن دو وجود شریف با هم می داند:
که من شهر علمم، علی ام در است
درست این سخن قول پیغمبر است
سخن حکیم توس در دیباچه بدینجا ختم می شود که : من کتابی از گفتار و نوشتار پیشینیان به رنج و زحمت فراوان گرد آورده ام؛ شایسته آن است که خواننده هرجا بین موضوعات آن و عقل و خرد مباینتی دید جانب عقل را بگیرد و مابقی را بر سبیل تمثیل و رمز، معنی کند:
تو این را دروغ و فسانه مدان
به یکسان روشن زمانه مدان
ازو هرچه اندر خوردبا خرد
وگر بر ره رمز و معنی برد
کوتا سخن آنکه ؛ ستایش فردوسی از خرد در سراسر شاهنامه تا بدانجا بلند پایه و ارجمند است که اگر شاهنامه فردوسی را "خردنامه ایرانی " بنامیم سخنی به گزاف نگفته ایم.

مرتبط با این خبر

  • «قرار آسمانی» رادیو ایران با تیتراژ «آوان بند»

  • «قرار آسمانی» رادیو ایران با تیتراژ «آوان بند»

  • فاضلاب رستوران و اماکن عمومی به رودخانه منتقل نمی شود

  • صدای سرداران شهید از «پلاک هشت» رادیو ایران پخش می شود.

  • تقدیر از مترجم شاهنامه در «آیین سخن» رادیو ایران

  • صالح رضایی برای رادیو خواند

  • صدای سرداران شهید از «پلاک هشت» رادیو ایران پخش می شود.

  • بیان ساده قصه‌های شاهنامه برای کودکان

  • توجه به زبان فارسی و همت رادیو ایران در برنامه های مختلف

  • رادیو با برنامه‌ریزی شفاف و روشن می تواند در انتخاب وازگان صحیح نقش آفرینی کند